Skip to main content

MIZO ISRAEL TE DINHMUN

  (Sawiremtlang article edited)


Kan hriat theuh angin tunhnai mai khan Mizo Juda, mi 250 zet chu Israel ramah pem (Aliyah) turin an kal a nih kha. Thenkhat chuan 'kir/haw' tiin an sawi bawk. An zingah khan Sihphir mi 17 lai an tel ve nghe nghe. Kal tura inbuatsaih engemawzat an la awm bawk. Hetiang a lo thlen leh takah hian a kal tawh ka ni bawka, tlem a zawng sawi belh teh ang.


1. Israel thlah kan ni reng em? : Pi Zaithanchhungi khan Israel thlah kan nih a rin thu kan inthuamna leh kan nunphung inang tam tak atang khan a sawi nasa a nih kha.  Midang hetiang ngaihdan nei pawh an awm nual awm e. A ring duh tan chuan a nih theih hmel viau mai. 'Mizo te chu hnam naupang te kan ni a, Israel te chu hnam upa tak an ni thung. Mizo te hi 'awm rawh se' tiha lo awm ngawt kan ni bik in a rinawm lo a, tu thlah emaw chu kan ni ngei ang tih a chiang. Israel te pawh an mang loh miau avangin thlah chu an nei ve nual ngei bawk ang. Chuvangin, an thlah kan ni thei a, kan nilo thei bawk. An thlahah min pawma a pawmtu kan zinga an awma, an vanneih phah chuan a lawmawm viau in ka hria.  Tin, chhuitu ten an rin chhan, kan nunphung leh incheina inang tam tak pawh hi an thlah kan nih vang lam ai mahin kan awmna hmun mil zelin mihring hi kan khawsa ni maiin ka hria. Ram changkangah awm ni ila, thuamhnaw inbel manglo a khawsak lai anga awm kher a ngailo anga, eng anga Sap hnam tha fa pawh ni ila, ram rethei takah engmah nei loa kan awm na na na chuan kan awmna a mite khawsak ang kha kan khawsak dan tur ni ve maiah ka ngai bawk.


2. Pathian hnam thlan an ni reng em? : Bible chuan Israel-te hi Pathian hnam thlan an nih thu, Deuteronomy 7:6 leh 18:5 ah te a sawi a,  tin, Genesis bung 12 atangin Pathianin Abrahama a thlan chhuah dan te, a thlah  kal zelah Israel hnam a din chhuah atang pawh hian thlan bik an ni chuan a ngaih theih.

   Mahse, Deuteronomy 10:17, Rom 2:11 leh Ephesi 6:9 ah  te Pathianin duhsak bik a neih loh thu ka  hmu bawk sia, thlan bik nei ni se chung mite chu a duhsak bik ngeiin a rinawm bawk si. Chuvangin, hnam thlan bik hi a nei lemin ka ringlo. 


3. Engvanginge an pem? :  

Judate hi 722 BC, Assuria sal tan atanga AD 132–135, Bar Kokhba helna chhuah thleng khan lian tak takin ṭum li lai hnawh darhin an awm tawh a. Kir duh viau mah se tih ngaihna an hre lo. 

Kum 1896-a Theodor Herzl-in Der Judenstaat (The Jewish State / Judate ram) tih lehkhabu a chhuah atang khan Pathian thupek nia ngaiin kir tumin hma an la tan a, pawl hrang hrang indinin chung mite hmalakna azarah chuan hlawm hrang hrangin Aliyah hi a thleng zui ta a. India rama Israel thlah te pawh engemawzat pem tawhin Mizorama Israel thlah nia inhria te pawh pem nualin kan khaw tual mi te ngei pawh an tel ve ta a nih hi.


Thuthlung avanga pem hi a tam zawk an nih rual hian thenkhat changkan duhna avanga pem an awm nual bawk in a rinawm.


4. Vanram an kai angem? : Juda te hi Thuthlung Thar pawmlo tu te an ni a, chuvangin, Lal Isua hi an pawm lo tihna a ni.   Lal Isua'n, “Amaha kal lo chu tumah Pa hnenah an thlen ngai loh thu a sawi a, (Joh 14:6) Hetiang a nih chuan kan Juda unau te hi Vanram kailo tur ni awm tak an ni. Mahse, Paula chuan Pathianin Israel-te hi a theihnghilh ngai lo va, nakin hunah chuan an chhandamna hun tur a la awm dawn niin a sawi. (Rom 11:25-26) Hei hian a tlangpui thuin Juda-te chhandamna hi Pathian remruatna-ah a tel vek a ni tih a tarlang. Bung 10:13-ah “Tupawh Lalpa hming lam apiangte chu chhandamin an awm ang,” tih kan hmu bawk. Hei hian chhandamna chan theihna hun an nei tih a tarlang bawk in a langa, an tana Pathian khawngaihna dil pui hi kan tih theih tawk niin a lang.


5. An mi leh sa-ah an pawm tak tak em? : An pawm avangin a hruai pawh min hruai a lawm a tih theih ang chu. Inthlannaah pawh tel ve in sipai-ah te hial kan tang ve te hian a ram mi a min pawm zia a tilang a tih theih ang.  Thenkhat helh tak tak erawh an awm ve nual tho bawk.


6. Judaism nih kher a ngai em : Khawvel ram hrang hranga Israel thlah te hi Judaism sakhaw vuan an ni vek hauhlo a, Israel rama kir leh te pawh hi Kristian te pawh an awm ve nual tho a ni. Mizoram atanga pem tur erawh chuan Judaism nih kher a la ngai a, hei pawh hi reilo te hnuah chuan Kristian ni chung pawhin a kal theih dawn nia sawi a ni.


7. Mizo an la ni em : Mizo Israel te hi Mizo an la inti tho a, inti tho tur pawh an ni ang chu.  Anni ngaih dan chuan Mizo (Manipur unaute tiamin) te hi Josefa fapa naupang zawk, Menashe-a fa/thlah te (Benei Menashe) kan ni.

  

8. Tutenge kir hmasa ber? Sawi tak angin Juda darh ho te hi kum 1896-a Theodor Herzl-in The Jewish State (Judate Ram) tih lehkhabu a chhuah atanga inṭan niin a lang a,  kum 1882–1903 chhunga – Europe ram khaw chhak lam leh Yemen rama Juda awmte chu kir/pem  hmasa ber niin chhuitu te chuan an sawi.


Central India atanga pem ho hi Maharashtra lam an ni tlangpui a, The Benei Israel tih an ni. Kum 1950-1960 chho khan an pem tan.  


Mizoram leh Manipur aṭanga pem thla ho hi sawi tak angin Benei Menashe an inti a, kum 1989 khan Aizawl bakah Bilkhawthlir leh Lungdai atang te in thalai mi panga an pem a, Mizoram atanga pem hmasa ber an ni. Pu Hmingthansanga, Dinthar veng a (Venglai ni ta) Pi Lianchhungi fapa kha kum 1992 February thla khan kal ve lehin, a ni hi Sihphir atanga kal hmasa ber a ni thung.

Comments

Popular posts from this blog

KUM ZA CHHUNGA MIZO HMEICHHIATE DINHMUN

 1. Tunhmaa an dinhmun : Kan pi pu te khan 'Hmeichhe finin tuikhur ral a kai lo', 'Hmeichhia leh uipui chu lo phun lungawi mai mai rawh se' tih leh 'Hmeichhe hna, hna ni suh, chakai sa, sa ni suh' tih te hi an ṭawng duh dan a ni a, hetaṭang hian hmeichhia te an dah hniam ṭhin zia a chiang viau awm e.  Nula in inleng a neihin an mi ngei zawng tak pawh ni se, biak chhiat an ngaitheilo a, ngaihtheih loh chu sawi loh, thianglo hialin an ngai a ni. Khawvar tirh aṭangin hna an ngah nghal hle mai a, tuichawi, buhden, ei rawngbawl, chawei siam leh a seng fel. An kuta awm vek a ni. Pi pute hunlai kha chuan an eizawnna hi a inang ṭhûma, lo neih a niin an feh tlut tlut ringawt mai ṭhin a, chuvangin, Mizo hmeichhia te chuan hetia'ng nikhua hian feh tur mamawh zawng zawng hi an tihtura ngaih vek a ni a, an emin an phurh vek a ngai bawk ṭhin. Mipa chuan iptepui an ak ve hram chauh a ni.  Feh haw'n kawngah lah hmeichhia chuan em khatin in lam mamawh an phur haw ...

THLAZING

  (Sawiremtlang editorial) August thla han hman meuh chuan chhum a zing phui chuai reng mai a, upa ten 'thlazing' an lo ti pawh hi a awm viau mai. Amaherawhchu, heta thlazing tih hi pi pu te thla hming pakhat emaw ti kan awm leh mai thin. Mizo thla chhiar danah chuan Thitin thla a ni tih i hria ang u khai. Hmanlai chuan mitthi te hi pialrala kal nghal mai loin kan velah hian an la tap thin a, August thla hian mitthi khua an pan thin nia an ngaih avanga thitin thla ti pawh an ni niin a hriat. Chuvangin, August thla hi Mizo thla chhiar dan chuan thitin thla tihna a ni a, thenkhat ten thlazing tia an sawi erawh thla hming ang niloin tun thla chu chhum a zing chuai reng mai an tihna a nih chu. Mizo thla chhiar dan hriat hi kan mawhphurhna ni ve in a langa, thla chhiar dan mai bakah an nunphung te pawh hi hriat ve hram hram I tum ang u. August thla chu a zo ruai chu a ni leh ta a, ni reilo te-ah Ber thla kan kan kai anga, derhken, nuaithang, anthur leh senhri nu ten par an chhuang l...

BIBLE CHHIAR

Lehkhabu, a kawm dum, a changtupa thihna ‘Bible’ kan tih mai hi hi khawvela lehkhabu darh zau leh copy pawh tam ber a ni awm e.  He lehkhabu hi chatuan nunna kawng min kawhhmuhtu lehkhabu hlu tak a nih avangin chhiar ngei tur a ni a; a chhiar ve lo pawh chhiar tura in fuih a tul bakah hnam hnufual zawk te pawh chhiar tur chhawp chhuah sak theih hi a tul ngawt mai. Chutiang atana mi thahnemngai tlem azawng an awm pawh hi a tihzia e. Tunhma chuan nitina chhung inkhawm nei thin kan nia; (tunah erawh ‘tunlai chuan mihring kan tul tawh a’ tih chhuanlam tute zingah ka tel ve ta.) chu’ng lai chuan ka pa hian kumthar project-ah ka u hnenah Thuthlung Thar bu pumpui hi chhiar chhuak turin a tia;  kei Chanchin Tha bu li te, tin, ka naute pahnih chu Sam bu chhiar turin a ti bawk. Ka unau dangte khan ka pa  ngenna kha an ti hlawhtling ta em? ka hre ta chiah l’aw, kei erawh chuan ka tih hlawhtlin mai bakah Thuthlung Thar zawng zawng chu ka chhiar ta vek a, ka tui tak zel avangin Thu...